De keurigheid in Nederland volgens Jaap Scholten

Jaap Scholten raakt niet uitgepraat over zijn boek (foto: Willem Krol)

Jaap Scholten raakt niet uitgepraat over zijn boek (foto: Willem Krol)

Op donderdag 1 december was de winnaar van de Libris Geschiedenis Prijs in Noordwijk. Jaap Scholten (48 jaar) woont en werkt in Hongarije, dus dat Boekhandel van der Meer en Het Cultuurcafé hem hadden kunnen strikken is bijzonder te noemen. Scholten vertelde in een afgeladen Strandpaviljoen De Zeemeeuw over zijn boek ‘Kameraad Baron’ dat het onwaarschijnlijke verhaal van de bijna uitgeroeide aristocratie uit Transsylvanië beschrijft en zaken openbaart die niet veel Nederlanders zullen weten.

Tijdens een razzia in maart 1949 werden alle aristocraten in Transsylvanië – Roemenië ten westen van de Karpaten – uit hun kastelen gezet en naar verplichte woonoorden getransporteerd. Hun bezit werd geroofd of vernietigd en velen werden gemarteld door de Securitate. Dat was het einde van de ooit invloedrijke bevolkingslaag in deze overwegend Hongaarse, maar multiculturele landstreek. In zijn boek ‘Kameraad Baron’ schetst hij zijn vele gesprekken met de nabestaanden en zijn bezoeken aan hun oude kastelen, landgoederen en huizen. De lezer leert over de maatschappelijke uitsluiting en hersenspoeling, maar ook over de taaiheid van omgangsvormen en tradities en de platheid van de hedendaagse nouveaux-riches in die contreien. Ondanks de verschrikkingen die hij beschrijft, is het ook een amusant boek geworden. Met afgemeten humor beschrijft hij de samenleving aldaar, en de veerkracht van de mensen.

Tijdens het literair diner hingen de mensen aan zijn lippen. De bezoekers kwamen van heinde en ver om naar hem te luisteren. Er waren zelfs gevluchte Hongaren uit het midden van het land op deze avond afgekomen; ‘Ik ben zo blij dat Jaap dit deel van onze geschiedenis op papier heeft gezet en zowel de nare als de positieve dingen belicht. Hij heeft dat heel mooi gedaan.’ Maar ook voor anderen is het boek een openbaring. ‘Ik heb nooit geweten dat het zó erg was. Niet alleen werd een hele bevolkingslaag systematisch aangepakt, maar ook hun cultuurgeschiedenis is op een schandalige wijze om zeep geholpen. Ik vond het leerzaam om te lezen. Door de manier waarop hij schrijft is het echter geen naar boek geworden. In tegendeel.’ Duidelijk is dat Scholten met veel liefde en aandacht Roemenië en Hongarije beschrijft. Op de vraag van de interviewer Dorine Holman waarom hij ondanks alle nadelen toch zo dol is op de voormalige Oostblok landen antwoordde hij: ‘In Nederland is aan de voegen van de huizen de keurigheid van het land af te lezen. In die landen is het rommelig. Tja, dat staat mij aan.’

‘Kameraad Baron’ werd door de jury van de Libris Geschiedenis Prijs aangeduid als “Een bijzonder, hartstochtelijk en belangrijk werk”. Dat werd tijdens de avond beaamt door de aanwezigen. Geduldig wachtte men op een handtekening met persoonlijke boodschap. De sympathieke en breedsprakige auteur had voor iedereen aandacht. Dit boek zal veel mensen boeien.